Trinidad- kinopya sa mga Kristiyano?

Ang lawom nga tingog sa Rabbi mi banda ngadto sa banag-banag: Pamati, O Israel: Ang Ginoo nga atong Dios, ang Ginoo usa. (Deuteronomio 6:4) Unsa ka halayo nga pag singgit kini sa igsoon sa Judaism, nga mao ang Kristiyanismo, sa ilang pagtoo sa trinidad. Samtang ang kadaghanan sa pundok sa mga Kristiyano nagatoo nga ang konsepto sa trinidad pinaka-mahinungdanon alang sa Kristiyanismo, daghang mga magpapatik sa kasaysayan ug bible skolar ang nagkauyon nga ang trinidad sa Kristiyanismo nagsumikad sa pilosopiya sa mga Griyego ug mga Pagano kaysa sa monoteismo sa mga Judyo ug sa ilang Propeta sama nila Moises ug Jesus.

Ang pagpangita sa sinugdanan sa Trinidad nagsugod diha sa mga pinakaunang sinulat sa tawo. Ang mga tala sa nahaunang Mesopotamian ug Meditterranean nga sibilisasyon nagpadayag sa poleteistic nga mga relihiyon, sanglit daghan mga skolar ang nagpamatuod nga ang pinakaunang tawo nagtoo sa usa ka Dios. Ang skolar sa-19 siglo ug ministro sa mga Protestante, si Alexander Hislop, mituki diha sa pipila ka kapitolo sa iyang libro “The Two Babylons” sa pagpakita kung giunsa nga kining orihinal nga pagtoo sa usa ka Dios gipulihan sa pagkatulo sa Dios (triad) sa mga pagano nga sa paglabay sa panahon gipahaum ngadto sa katudluan sa mga Katoliko. Usa ka inila nga Egyptologist nga si Erick Hornung ang mi-refute sa orihinal nga monoteismo sa Ehipto: “‘[Monotheism is] a phenomenon restricted to the wisdom texts,’ which were written between 2600 and 2530 BC (50-51); but there is no question that ancient man believed in ‘one infinite and Almighty Creator, supreme over all’; and in a multitude of gods at a later point. Nor is there any doubt that the most common grouping of gods was a triad.”

Ang kadaghanan sa karaang teolohiya kaniadto nalubong na sa mga balas sa panahon. Apan, ang mga archaeological expeditions sa karaang Mesopotamia nagpadayag sa mga mahinungdanong kultura sa mga Sumerians, nga milungtad kapin 4,000 ka tuig nang milabay. Bisan pa kun ang Sumeria gibuntog una sa Assyria, ug sunod sa Babylon, ang ilang mga Dios milungtad puyo uban sa mga mananakop. Ang historian nga si S.H Hooke misulti sa detalye sa karaang Trinidad sa mga Sumerian: “Anu was the primary god of heaven, the ‘Father’, and the ‘King of the Gods’; Enlil, the ‘wind-god’ was the god of the earth, and a creator god; and Enki was the god of waters and the ‘lord of wisdom’. Ang historian nga si H. W. F. Saggs, mipasabot nga ang Trinidad sa mga Babylonians naglakip sa ‘three gods of roughly equal rank… whose inter-relationship is of the essence of their natures’”.

Kini ba positibong nagpamatuod nga ang Trinidad sa mga Kristiyano nagsumikad sa karaang Sumerian, Assyrian, ug Babylonian Triads? Dili. Apan si Hislop mipalapad sa maong pagtandi, ‘In the unity of that one, Only God of the Babylonians there were three persons, and to symbolize that doctrine of the Trinity, they employed… the equilateral triangle, just as it is well known the Romish Church does at this day’.

Ang kasaysayan sa Ehipto dunay kaparihaan sa Sumeria sa pagkakaraan. Sa Egyptian Myths, Si George Hart, usa ka lecturer alang sa British Museum ug professor sa karaang Egyptian Hieroglyphics sa University of London, mipakita kung giunsa nga ang Ehipto usab mitoo sa usa ka ‘transcendental, above creation, and preexisting’ one, ang dios nga si Amun. Si Amun sa pagkatinood tulo ka Dios sa usa ka personas. Si Re mao ang iyang dagway, si Ptah mao ang iyang lawas, ug si Amun mao ang iyang nakatagong kinaiyahan. Ang inilang historian nga si Will Durant nagpamatuod nga si Ra, Amon, ug Ptah gi-combine ‘as three embodiments or aspects of one supreme and triune deity’. Dugang pa, usa ka hymn alang kang Amun nga gisulat niadtong 14th century BC mihatag ug depenisyon sa trinidad sa mga Ehiptohanon: ‘All Gods are three: Amun, Re, Ptah; they have no equal. His name is hidden as Amun, he is Re… before [men], and his body is Ptah’.

Kini ba positibong nagpamatuod nga ang Trinidad sa mga Kristiyano gikan sa karaang Egyptian Triad? Dili. Apan si Durant mitugyan nga ‘from Egypt came the ideas of a divine trinity…’ Si Dr. Gordon Laing, usa ka retired Dean sa Humanities Department diha sa University of Chicago, miuyon nga ‘the worship of the Egyptian triad Isis, Serapis, and the child Horus’ probably accustomed the early church theologians to the idea of a triune God, and was influential ‘in the formulation of the doctrine of the Trinity as set forth in the Nicaean and Athanasian creeds’.

Dili lamang kini mao ang trinidad kung diin na exposed ang mga unang Kristiyano. Ang historical lecturer nga si Jesse Benedict Carter nagsulti kanato mahitungod sa mga Etruscans. Sa dihang sila hinay-hinay nga milabay gikan sa Babylon ngadto sa Greece hangtod ngadto sa Roma, ilang gidala uban kanila ang ilang trinidad nga si Tinia, Uni ug Minerva. Kini nga trinidad usa ka ‘new idea to the Romans,’ and yet it became so ‘typical of Rome’ that it quickly spread throughout Italy. Even the names of the Roman trinity: Jupiter, Juno, and Minerva, reflect the ancestry, matud pa ni Jesse. Kung giunsa nga ang Kristiyanismo wala maulaw sa ilang pagpanghulam sa kultura ug pagtoo sa mga pagano gihulagway ni Durant pinaagi sa tin-aw nga pagpadayag sa iyang pag-ingon: ‘Christianity did not destroy paganism; it adopted it’.

Kini ba positibong nagpamatuod nga ang Trinidad sa mga Kristiyano gikan sa mga Etruscans ug Roman Triad? Dili. Apan si Laing midedikar sa iyang tibook mga libro “Survivals of the Roman Gods” sa pagtandi sa Roman paganism ug sa Roman Catholic Church. Si Dr. Jaroslav Pelikan, usa ka Katolikong skolar ug professor sa Yale University, mipamatuod sa pagrespeto sa simbahan sa paganong mga huna-huna ug ideya sa iyang pag-ingon nga: “…the Apologists and other early church fathers used and cited the [pagan] Roman Sibylline Oracles so much that they were called ‘Sibyllists’ by the 2nd century critic, Celsus. There was even a medieval hymn, ‘Dies irae,’ which foretold the ‘coming of the day of wrath’ based on the ‘dual authority of ‘David and the Sibyl’” Ang batasan sa simbahan ngadto sa paganism gihatagan ug pinaka maayong summary sa mga pulong ni Pope Gregory the great sa usa ka misyonaryo: ‘You must not interfere with any traditional belief or religious observance that can be harmonized with Christianity’

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s